Mộc bản trường học Phúc Giang - Di sản tư liệu thế giới trên gỗ thị đất Hồng Lam
NSSC Hà TĩnhĐăng: Cập nhật lần cuối: 19 phút đọc

Trong dòng chảy giáo dục cổ truyền Việt Nam thế kỷ XVIII, việc một dòng họ danh gia tại vùng quê Bắc Trung Bộ tự tổ chức biên soạn và khắc ván in sách phục vụ hàng ngàn nho sinh là hiện tượng văn hóa đặc biệt hiếm có. Từng nét chữ Hán khắc ngược tinh xảo trên thớ gỗ thị của Mộc bản trường học Phúc Giang phản ánh trình độ học thuật uyên thâm cùng tư duy sư phạm cải cách, góp phần đào tạo nên nhiều thế hệ hiền tài cho đất nước.
| Tiêu chí hồ sơ di sản tư liệu | Nội dung thông tin chi tiết |
|---|---|
| Tên di sản tư liệu | Mộc bản trường học Phúc Giang (Phúc Giang thư viện mộc bản) |
| Phân nhóm di sản lịch sử | Nhóm 5B — Chiếu chỉ, Hịch, Tuyên ngôn, Văn kiện, Khoa thi và Tác phẩm tư liệu lịch sử |
| Niên đại chế tác | Khởi khắc từ năm Cảnh Hưng thứ 19 (1758) đến năm Chiêu Thống thứ 2 (1788) — thế kỷ XVIII |
| Chủ trì biên soạn và khắc in | Đình nguyên Thám hoa Nguyễn Huy Oánh (1713–1789) cùng Tiến sĩ Nguyễn Huy Quýnh và danh sĩ Nguyễn Huy Tự |
| Không gian ra đời và lưu giữ | Phúc Giang thư viện tại làng Trường Lưu, xã Kim Song Trường, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh |
| Quy mô hiện vật gốc | 383 ván khắc gỗ thị hai mặt còn lưu giữ (trên tổng số hơn 1.000 ván khắc ban đầu của 9 bộ sách) |
| Chất liệu và Kỹ thuật chế tác | Gỗ cây thị rừng tự nhiên (tên khoa học Diospyros decandra), khắc chữ Hán và chữ Nôm ngược thủ công |
| Danh hiệu vinh danh quốc tế | Di sản tư liệu Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương của UNESCO (19/5/2016) |
Hoàn cảnh lịch sử ra đời của Mộc bản trường học Phúc Giang
Sự ra đời của Mộc bản trường học Phúc Giang vào giữa thế kỷ XVIII gắn liền với bước phát triển rực rỡ của nền giáo dục Nho học xứ Nghệ và tầm nhìn khai sáng của đại gia tộc họ Nguyễn Huy tại huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Thay vì chỉ chép tay từng cuốn sách theo lối truyền thống tốn kém thời gian, các bậc danh nho Trường Lưu đã chủ động tổ chức khắc ván in sách hàng loạt để phổ biến tri thức rộng rãi cho học trò nghèo.
Sứ mệnh giáo dục của Phúc Giang thư viện thế kỷ XVIII
Vào nửa đầu thế kỷ XVIII, cụ Nguyễn Huy Tựu (1690–1750, giữ chức Tham chính dưới triều Lê trung hưng) đã sáng lập một ngôi trường tư thục bên bờ sông Phúc Giang thuộc làng văn hóa Trường Lưu (nay là xã Kim Song Trường, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) nhằm dạy dỗ con cháu trong họ và sĩ tử vùng La Sơn – Đức Quang. Tiếp nối tâm nguyện của thân phụ, người con trai trưởng là Nguyễn Huy Oánh sau khi thi đỗ Đình nguyên Thám hoa khoa Mậu Thìn (1748) và từng giữ chức Quốc tử giám Tư nghiệp (Hiệu trưởng trường Quốc Tử Giám tại Văn Miếu Quốc Tử Giám ở kinh đô Thăng Long) đã quyết định quy hoạch lại ngôi trường quê nhà thành một trung tâm học thuật quy mô lớn mang tên Phúc Giang thư viện.
Trong quá trình giảng dạy cho hàng trăm học trò từ khắp vùng Nghệ Tĩnh và cả nước tìm về theo học, Thám hoa Nguyễn Huy Oánh nhận thấy trở ngại lớn nhất của các sĩ tử nghèo là tình trạng thiếu thốn sách giáo khoa chuẩn xác: các bộ Tứ thư, Ngũ kinh, Bắc sử hay Nam sử lúc bấy giờ phần lớn phải sao chép bằng tay trên giấy dó nên rất dễ tam sao thất bản, giá sách lại đắt đỏ khiến nhiều học trò thông minh không có sách để đọc. Chính vì vậy, bắt đầu từ năm Cảnh Hưng thứ 19 (1758), ông cùng người em ruột là Tiến sĩ Nguyễn Huy Quýnh (1734–1785), con trai trưởng là danh sĩ Nguyễn Huy Tự (1743–1790) và cháu nội là Nguyễn Thiện đã trực tiếp biên tập, tóm lược tinh hoa kinh sử rồi huy động thợ khắc giỏi tiến hành san khắc bộ Mộc bản trường học Phúc Giang.
Mối giao thoa học thuật giữa quê nhà và kinh đô
Quá trình biên soạn nội dung cho Mộc bản trường học Phúc Giang trong suốt 30 năm (từ năm 1758 đến năm 1788) là sự kết tinh giữa tri thức hàn lâm đỉnh cao của Quốc Tử Giám kinh đô Thăng Long với phương pháp sư phạm thực tiễn tại vùng quê Hồng Lam. Trong thời gian làm quan Thượng thư và giảng dạy tại Hoàng thành Thăng Long, Thám hoa Nguyễn Huy Oánh đã có điều kiện tiếp cận kho sách quý của triều đình và đàm đạo học thuật cùng các bậc đại nho đương thời như Bảng nhãn Lê Quý Đôn và La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp. Mỗi khi sưu tầm được các bộ sách quý hiếm, ông đều cho chuyển về Phúc Giang thư viện tại Hà Tĩnh để nghiên cứu, chú giải và rút gọn thành những bộ giáo trình súc tích, dễ hiểu, giúp học trò nắm vững cốt lõi tư tưởng mà không bị sa đà vào lối học tầm chương trích cú nặng nề.
Đặc biệt, công việc khắc in sách tại Phúc Giang thư viện còn nhận được sự đóng góp kinh phí và công sức của chính các thế hệ môn sinh thành đạt từng học dưới mái trường này. Trên nhiều tấm ván khắc của Mộc bản trường học Phúc Giang hiện nay vẫn còn lưu rõ dòng chữ Hán ghi tên các vị học trò của cụ Thám hoa (nhiều người đã đỗ Hương cống, Tiến sĩ làm quan khắp các trấn) tự nguyện quyên tiền mua gỗ thị, thuê thợ khắc từng quyển sách để dâng tặng lại cho thư viện của thầy nhằm truyền dạy cho các lớp đàn em kế cận — một biểu hiện sinh động và cảm động của truyền thống "Tôn sư trọng đạo" trong nền văn hiến Việt Nam.

Chất liệu gỗ thị và kỹ nghệ chế tác Mộc bản trường học Phúc Giang
Không chỉ mang giá trị tư tưởng giáo dục uyên bác, Mộc bản trường học Phúc Giang còn là một kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc gỗ và kỹ thuật in ấn cổ truyền Việt Nam thế kỷ XVIII. Chính việc lựa chọn chất liệu gỗ bản địa đặc hữu kết hợp quy trình xử lý gỗ nghiêm ngặt đã giúp các tấm ván khắc giữ được độ sắc nét gần như hoàn hảo sau hơn 260 năm tồn tại giữa khí hậu khắc nghiệt của miền Trung.
Quy trình tuyển chọn và xử lý gỗ thị bản địa
Để những tấm ván in có thể chịu được hàng vạn lần quét mực tàu và chà xát giấy dó mà không bị mòn nét chữ hay cong vênh, nứt nẻ, các danh nhân họ Nguyễn Huy cùng các nghệ nhân mộc xứ Nghệ — trong đó có sự tham gia của những hiệp thợ tài hoa vùng La Sơn, Đức Thọ gắn với truyền thống làng mộc Thái Yên — đã lựa chọn gỗ cây thị (Diospyros decandra) mọc lâu năm quanh chân dãy núi Hồng Lĩnh Hà Tĩnh làm nguyên liệu chế tác Mộc bản trường học Phúc Giang. Gỗ thị có đặc tính sinh học vô cùng ưu việt cho nghề khắc ván in: thớ gỗ mịn đều như lụa, màu trắng ngà chuyển vàng sẫm theo thời gian, vừa có độ dẻo dai không bị giòn gãy khi chạm khắc những nét chữ Hán nhỏ bằng sợi tóc, vừa có vị nhựa chát tự nhiên khiến mối mọt không thể xâm hại.
Quy trình xử lý phôi gỗ thị để làm Mộc bản trường học Phúc Giang đòi hỏi sự công phu kéo dài suốt nhiều năm trời. Những cây thị cổ thụ có đường kính thân lớn được đốn hạ vào mùa đông khi cây ít nhựa nhất, sau đó xẻ thành từng tấm ván có kích thước tiêu chuẩn (chiều dài trung bình từ 25 đến 30 cm, chiều rộng từ 16 đến 20 cm, độ dày từ 1,2 đến 2,2 cm). Các tấm ván gỗ thị tươi được đem ngâm dưới bùn ao hoặc ngâm trong nước lá chát nhiều tháng liền để rút sạch nhựa cây, rồi vớt lên xếp vào nơi râm mát hong gió tự nhiên (tuyệt đối không phơi nắng gắt) suốt một đến hai năm cho đến khi thớ gỗ hoàn toàn khô kiệt, ổn định kích thước mới đưa vào bào nhẵn bóng hai mặt như mặt gương để chuẩn bị khắc chữ.
Nghệ thuật khắc chữ ngược và hệ thống ấn triện gia tộc
Trên bề mặt phẳng mịn của từng tấm ván gỗ thị, nội dung bản thảo do chính tay Thám hoa Nguyễn Huy Oánh và các danh sĩ viết mẫu trên giấy dó mỏng được dán úp mặt chữ xuống mặt gỗ (đã quét một lớp hồ gạo mỏng) để toàn bộ chữ Hán, chữ Nôm hiển thị thành chữ âm bản (chữ ngược). Từ đó, người thợ khắc dùng bộ đục vũm, dao trổ mũi nhọn bằng thép sắc bén (rèn từ các lò rèn danh tiếng như làng rèn Trung Lương) cẩn thận bóc tách toàn bộ phần gỗ trống xung quanh nét chữ, để lại phần nét chữ nổi cao lên khoảng 1,5 đến 2 milimét với chân chữ hơi choãi hình tháp giúp nét chữ cực kỳ vững chắc khi chịu lực ép in.
Mỗi tấm ván trong bộ Mộc bản trường học Phúc Giang đều được khắc kín cả hai mặt (tương đương 4 trang sách giấy dó khi in ra và gấp đôi theo lối đóng sách cổ truyền), xung quanh có đường khung viền đơn hoặc khung viền kép chuẩn mực. Ở phần gáy sách (bản tâm / ngư vĩ ở chính giữa tấm ván) đều khắc rõ tên bộ sách, số thứ tự quyển và số trang; ở đầu và cuối các bộ sách còn khắc rõ niên đại khởi khắc (như "Cảnh Hưng thập cửu niên Mậu Dần" – 1758, "Cảnh Hưng nhị thập thất niên Bính Tuất" – 1766), tên tác giả biên soạn, tên người hiệu đính, tên học trò phụng khắc và đặc biệt là các hình dấu ấn triện khắc nổi/khắc chìm của gia tộc Nguyễn Huy cùng ký hiệu thư viện gia đình. Nét chữ trên mộc bản chủ yếu theo thể chữ Chân (Khải thư) vuông vức,端 trang, chuẩn mực từng nét chấm, nét phẩy như sách in của Quốc Tử Giám, xen lẫn một số lời tựa viết theo thể chữ Hành uyển chuyển, phóng khoáng.
Nội dung học thuật trong Mộc bản trường học Phúc Giang
Giá trị cốt lõi đưa Mộc bản trường học Phúc Giang trở thành báu vật tư liệu của quốc gia và khu vực chính là hàm lượng tri thức bách khoa kết tinh trong 9 bộ sách lớn do các danh nhân họ Nguyễn Huy biên soạn. Hệ thống giáo trình này phản ánh một cuộc cách tân phương pháp sư phạm tiến bộ vượt bậc vào thế kỷ XVIII tại Việt Nam.
Hệ thống giáo trình kinh điển phục vụ giảng dạy
Theo thư mục cổ ghi trong Phúc Giang thư viện mục lục, ban đầu trường học Phúc Giang đã tổ chức khắc in 9 bộ sách lớn với hơn 1.000 tấm ván gỗ. Trải qua hơn hai thế kỷ rưỡi với nhiều biến cố lịch sử, lũ lụt và chiến tranh, hiện nay dòng họ Nguyễn Huy tại Hà Tĩnh còn bảo tồn được 383 tấm mộc bản gốc thuộc các bộ sách trụ cột trong chương trình đào tạo cử nghiệp thời Lê trung hưng. Nổi bật nhất và chiếm số lượng lớn nhất trong bộ sưu tập Mộc bản trường học Phúc Giang hiện còn là bộ Tính lý toản yếu đại toàn (性理纂要大全, gồm các quyển thượng và quyển hạ khắc năm 1766–1768) và bộ Ngũ kinh toản yếu đại toàn (五經纂要大全).
Nếu các bộ sách Tính lý đại toàn và Ngũ kinh đại toàn nguyên bản của phương Bắc dài tới hàng trăm quyển vô cùng đồ sộ khiến học trò mất hàng chục năm mới đọc hết, thì trong Mộc bản trường học Phúc Giang, Thám hoa Nguyễn Huy Oánh đã thực hiện phương pháp "Toản yếu" (rút gọn, hệ thống hóa những nguyên lý cốt lõi nhất kèm sơ đồ minh họa trực quan). Trong đó, sách trình bày mạch lạc từ Thái cực đồ thuyết, Vũ trụ quan, Luật lịch học, Âm nhạc học, Hoàng cực kinh thế cho đến Đạo trị quốc an dân, giúp sĩ tử nắm bắt nhanh chóng bản chất triết học Nho giáo và khoa học tự nhiên – xã hội đương thời để vận dụng vào bài thi Hương, thi Hội, thi Đình.
Bảng thống kê danh mục sách và thông số ván khắc
Để cung cấp cái nhìn học thuật chuẩn xác về cấu trúc nội dung và đặc điểm vật lý của di sản, bảng thống kê dưới đây tổng hợp các bộ sách tiêu biểu và thông số của bộ sưu tập Mộc bản trường học Phúc Giang:
| Tên bộ sách / Nhóm nội dung | Tác giả biên soạn & Hiệu đính | Niên đại khắc ván | Nội dung học thuật & Giá trị giáo dục |
|---|---|---|---|
| Tính lý toản yếu đại toàn (Quyển 1, Quyển 2...) | Đình nguyên Thám hoa Nguyễn Huy Oánh biên soạn, Tiến sĩ Nguyễn Huy Quýnh và Nguyễn Huy Tự hiệu đính | Khắc năm Cảnh Hưng thứ 27 – 29 (1766 – 1768) | Hệ thống hóa triết học Tính lý, vũ trụ quan, lịch pháp, âm luật và đạo đức trị quốc kèm các sơ đồ Thái cực đồ trực quan |
| Ngũ kinh toản yếu đại toàn (Thi, Thư, Dịch, Lễ, Xuân Thu) | Thám hoa Nguyễn Huy Oánh chủ biên cùng các danh nho trường học Phúc Giang | Giai đoạn 1758 – 1775 | Tóm lược tinh hoa Ngũ kinh Nho giáo kèm lời chú giải súc tích phục vụ trực tiếp cho việc ôn luyện thi Hương, thi Hội |
| Bắc sử toản yếu & Nam sử toản yếu | Thám hoa Nguyễn Huy Oánh và các môn sinh Phúc Giang thư viện | Giai đoạn 1760 – 1785 | Đối chiếu lịch sử phương Bắc và lịch sử tự chủ của dân tộc Đại Việt, bồi đắp ý thức độc lập và lòng tự hào dân tộc cho học trò |
| Quốc triều đăng khoa lục & Huấn nữ tử ca | Gia tộc họ Nguyễn Huy Trường Lưu biên soạn và san khắc | Thế kỷ XVIII (trước năm 1788) | Ghi chép danh sách các vị đỗ đại khoa của đất nước để khích lệ chí tiến thủ và giáo dục đạo đức,礼 nghi gia phong cho phụ nữ |
| Tổng số hiện vật bảo tồn (383 mộc bản) | Lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Làng Trường Lưu (Can Lộc, Hà Tĩnh) | 1758 – 1788 (Triều Lê trung hưng) | Kích thước trung bình 25–30cm × 16–20cm × 1,5cm; khắc chữ Hán – Nôm ngược hai mặt trên gỗ thị rừng Hồng Lĩnh |

Giá trị Di sản Tư liệu Thế giới của Mộc bản trường học Phúc Giang
Việc Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương của UNESCO chính thức ghi danh Mộc bản trường học Phúc Giang vào ngày 19 tháng 5 năm 2016 tại thành phố Huế đã khẳng định tầm vóc quốc tế của kho tàng di sản tư liệu dòng họ tại tỉnh Hà Tĩnh. Bộ mộc bản đáp ứng trọn vẹn các tiêu chí khắt khe nhất của UNESCO về tính xác thực, tính độc đáo và tầm ảnh hưởng lịch sử.
Minh chứng độc bản về giáo dục dòng họ cổ truyền
Trong hệ thống các Di sản tư liệu thế giới liên quan đến mộc bản tại Việt Nam — bên cạnh Mộc bản triều Nguyễn (do Quốc sử quán triều đình Huế khắc in) và Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm tại tỉnh Bắc Ninh (do chốn tổ Phật giáo Trúc Lâm khắc in kinh Phật) — Mộc bản trường học Phúc Giang giữ vị trí độc nhất vô nhị bởi đây là bộ mộc bản duy nhất của một trường học tư nhân và một gia tộc khoa bảng ở làng quê Việt Nam. Sự tồn tại của 383 tấm ván khắc gỗ thị tại làng Trường Lưu đã chứng minh rằng vào thế kỷ XVIII, hoạt động giáo dục và xuất bản sách học thuật tại Việt Nam không chỉ giới hạn trong cung đình kinh đô hay các tự viện lớn, mà đã lan tỏa sâu rộng tới tận các làng xã nông thôn miền Trung.
Hơn thế nữa, trên mỗi tấm ván của Mộc bản trường học Phúc Giang còn lưu giữ hệ thống thông tin phong phú bậc nhất về lịch sử xã hội và văn hóa dòng họ thời Lê – Trịnh: từ danh tính của ba thế hệ danh nhân trong một gia đình cùng tham gia biên soạn (cha Nguyễn Huy Oánh, em chú Nguyễn Huy Quýnh, con Nguyễn Huy Tự, cháu Nguyễn Thiện), danh sách hơn 140 học trò góp công khắc ván, cho đến kỹ thuật phân công lao động giữa người viết chữ mẫu (Thư tả), người kiểm duyệt bản thảo (Khảo đính) và người thợ khắc ván (San khắc). Cùng với hai di sản tư liệu anh em tại Trường Lưu là Hoàng Hoa sứ trình đồ và Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu, bộ mộc bản đã tạo nên một chỉnh thể tư liệu hoàn chỉnh hiếm thấy trên thế giới về đời sống trí thức cổ truyền phương Đông.
Công tác bảo quản khoa học và phát huy di sản
Trải qua hơn hai thế kỷ rưỡi được các thế hệ con cháu dòng họ Nguyễn Huy cất giữ cẩn mật trên thượng lương nhà thờ họ vượt qua nắng lửa, mưa lũ miền Trung và bom đạn chiến tranh, ngày nay toàn bộ 383 tấm Mộc bản trường học Phúc Giang đang được bảo quản theo quy trình khoa học nghiêm ngặt tại huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Với sự phối hợp của các chuyên gia bảo tàng học, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chính quyền tỉnh Hà Tĩnh, từng tấm ván gỗ thị cổ đã được vệ sinh khô bằng chổi lông mềm, xử lý chống nấm mốc bằng tinh dầu thảo mộc tự nhiên, đo đạc kích thước, dập bản in (thác bản) trên giấy dó truyền thống và quét số hóa 3D độ phân giải cao.
Sự giao thoa văn hiến từ những trang sách in ra từ Mộc bản trường học Phúc Giang năm xưa không chỉ đào tạo nên những bậc hiền tài cho đất nước mà còn nuôi dưỡng tâm hồn văn chương cho các thế hệ danh nhân xứ Nghệ, kết nối trực tiếp với dòng chảy nhân văn của kiệt tác Truyện Kiều của Nguyễn Du và bộ y thư bộ bách khoa y học Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Đại danh y Lê Hữu Trác. Nhằm đưa kho tàng di sản ký ức thế giới của quê hương núi Hồng sông La đến gần hơn với công chúng và giới nghiên cứu đương đại, chuyên trang Hà Tĩnh NSSC trân trọng giới thiệu trọn vẹn hồ sơ lịch sử, nghệ thuật chế tác và giá trị học thuật bất hủ của Mộc bản trường học Phúc Giang.
Bảo tồn và lan tỏa di sản Mộc bản trường học Phúc Giang
Sau khi được UNESCO ghi danh vào Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2016, công tác gìn giữ và phát huy giá trị Mộc bản trường học Phúc Giang đã bước sang giai đoạn chuyên nghiệp hóa theo tiêu chuẩn quốc tế. Sự chung tay của hậu duệ dòng họ Nguyễn Huy cùng các cơ quan di sản đã giúp bộ ván khắc cổ vượt qua thử thách của thời gian.
Ứng dụng công nghệ bảo quản và số hóa bản dập cổ
Mỗi tấm ván gỗ thị thuộc khối Mộc bản trường học Phúc Giang đều được kiểm tra định kỳ về độ ẩm, xử lý phòng chống mối mọt bằng thảo dược tự nhiên và lưu trữ trong tủ chuyên dụng có kiểm soát vi khí hậu. Toàn bộ mặt khắc chữ Hán ngược, ấn triện gia tộc và các bản dập mực tàu trên giấy dó cũng đã được chụp chiếu độ phân giải cao, phục vụ công tác tra cứu học thuật mà không làm hao mòn hiện vật gốc.
Phát huy giá trị giáo dục nhân văn trong đời sống mới
Không chỉ dừng lại ở giá trị khảo cổ hay mỹ thuật khắc gỗ, Mộc bản trường học Phúc Giang còn truyền tải thông điệp sâu sắc về tinh thần tự chủ học thuật và đạo lý hiếu học của dân tộc Việt Nam. Các buổi trưng bày chuyên đề, hội thảo khoa học và hoạt động trải nghiệm in dập mộc bản tại Bảo tàng Hà Tĩnh cũng như tại không gian văn hóa Trường Lưu đã giúp công chúng đương đại thấu hiểu sâu sắc hơn trí tuệ của bậc tiền nhân.
NSSC Hà Tĩnh
hatinh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hà Tĩnh.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Hà Tĩnh.
Bài liên quan
Làng nghề nước mắm Cẩm Nhượng - Giọt ngọc chắt chiu từ biển mặn Hà Tĩnh
Làng nghề nước mắm Cẩm Nhượng tại huyện Cẩm Xuyên lưu giữ kỹ thuật ủ chượp cá cơm tươi với muối hạt tạo nên giọt nước mắm cánh gián đậm đà.
Làng rèn Trung Lương - Tiếng búa đỏ lửa dưới chân núi Hồng Lĩnh
Làng rèn Trung Lương dưới chân núi Hồng Lĩnh gìn giữ ngọn lửa nghề rèn truyền thống với nghệ thuật quai búa và bí quyết tôi thép độc đáo.
Làng mộc Thái Yên - Nét đục chạm tinh hoa trăm năm bên dòng sông La
Làng mộc Thái Yên tại Đức Thọ lưu giữ kỹ nghệ chạm khắc gỗ tinh xảo với mộng chốt chuẩn mực và hoa văn độc bản của nghệ nhân Hà Tĩnh.



